6:40Interaktywny Spis Treści
Krótki wstęp
Zinacantan i San Juan Chamula są miejscowościami stanu Chiapas, którą zamieszkuje rdzenna ludność Tsotsil (Majowie). Ich łączna populacja wynosi powyżej 500 tysięcy. Turyści przyjeżdżają tu głównie podziwiać wierzenia, tradycje i obyczaje, do których przede wszystkim należą zachowane obrzędy prekolumbijskie włączone do katolicyzmu. Jest to mieszanka, a raczej twór jedyny w swoim rodzaju, występujący tylko na tych terenach.
San Juan Chamula
W San Juan Chamula główną atrakcją turystyczną jest kościół. W tym budynku nie odbywają się msze, a ceremonie i oczyszczanie.
Przykładowo surowe jajka są w stanie wskazać chore miejsce na ciele człowieka, jego wnętrze można wykorzystać do oczyszczenia, ale może być to równie dobrze roślina. Oczyszczeniu towarzyszy niekiedy szaman (przepędza on złe duchy). Na ofiary składa się kury, skręcając im kark. Świętym napojem jest tu Coca-Cola, ona również oczyszcza (poprzez bekanie).
Chamula ma w Meksyku wyjątkowy, autonomiczny status – do miasteczka nie wjeżdża policja z zewnątrz ani wojsko, a porządku pilnuje własna straż. Cała gmina liczyła w 2020 roku prawie 102 tys. mieszkańców, a sama miejscowość San Juan Chamula – około 4,7 tys. Własne zasady obowiązują również turystów – za fotografowanie wnętrza kościoła grozi grzywna i wyproszenie z miasteczka.
W Dzień Zmarłych cmentarz w Chamuli wypełnia się ludźmi. Groby to kopczyki ziemi przykryte sosnowymi gałązkami i pomarańczowymi aksamitkami (cempasúchil), które co roku wymienia się na świeże. Rodziny spędzają przy nich cały dzień, a między grobami grają orkiestry dęte. Na skraju cmentarza stoją ruiny XVII-wiecznego kościoła San Sebastián.
Kościół w Chamuli to ewidentny przykład mieszanki wierzeń indiańskich i chrześcijańskich. Wewnątrz na pierwszym planie zamiast Boga widnieją postaci Świętych. Zdaje się, że wierzący modlą się do nich, jak i do swoich bliskich zmarłych. Przychodzą do kościoła i siadają na ziemi.
W kościele nie ma ławek – podłogę pokrywa dywan z zielonych igieł sosnowych, na którym wierni zapalają świece i modlą się. W obrzędach używa się pox (czyt. „posz”) – mocnego alkoholu z kukurydzy i trzciny cukrowej, którego nazwę tłumaczy się jako „lekarstwo”.
Mieliśmy okazję być w środku kościoła w Dzień Zmarłych (Dia de Muertos). Kobiety z dziećmi raczej siedziały na podłodze (trzeba było uważać, gdzie się stawia kroki), mężczyźni stali i podawali sobie szklaneczki z alkoholem. Wszędzie unosił się duszący zapach kadzidła. Kościół był mały, a wewnątrz był ścisk (także za sprawą turystów, ledwo dało się przejść). Kategorycznie zabronione było robienie zdjęć. Turyści za bilet wstępu musieli zapłacić 30 MXN/7 zł. Na zewnątrz odbyła się procesja składająca się z osób maszerujących, wśród których wiele z nich miało instrumenty (odnosiło się wrażenie, iż każdy grał co chciał) oraz z orkiestry dętej (była dobrze skoordynowana). Nastąpił kilkukrotny pochód wokół placu, na którym stał kościół. Towarzyszyło temu bicie dzwonów oraz huk fajerwerków (turyści zasłaniali uszy, miejscowi stali niewzruszeni). Jest to miejsce wyjątkowe w skali kraju.
Największym świętem Chamuli jest karnawał – K’in Tajimoltik (Święto Gry), obchodzony przez pięć dni przed Środą Popielcową i wiązany z pięcioma „straconymi” dniami kalendarza Majów. We wtorek na placu przed kościołem podpala się ścieżkę ze słomy, po której biegną paxones – gospodarze święta – i zwani max („małpy”) tancerze; ma to symbolizować oczyszczenie. Wokół placu przegania się też byki – w 2018 roku było ich 30.
Dojazd do Chamuli (z San Cristobal)
👉 Skąd: C. Honduras 10, Barrio de Mexicanos (San Cristóbal), na Mapach Google widoczne jako “Colectivo San Juan Chamula”
🚍 Koszt: w jedną stronę 20 MXN / 5 zł
Chamula leży około 10 km od San Cristóbal, na wysokości około 2200 m n.p.m., więc rano i wieczorem bywa chłodno. Z Chamuli do Zinacantán (około 7 km) najprościej dojechać taksówką – w 2024 roku kurs w jedną stronę kosztował turystów około 100 MXN.
Zinacantán
Odwiedziliśmy także znajdującą się niedaleko miejscowość Zinacantán, zamieszkałą przez tą samą grupę etniczną. Stroje mieszkańców jednak się różnią (kobiety noszą haftowane spódnice i chusty na ramionach). W kościele stoi konfesjonał i miejsca do siedzenia, jest tu znacznie bardziej chrześcijańsko. Zinacantán znane jest z tkactwa i ręcznego haftu.
Patronem miasteczka jest św. Wawrzyniec (San Lorenzo) – jego święto obchodzi się 8–10 sierpnia, a drugie ważne święto, św. Sebastiana, przypada na 18–22 stycznia. Życiem religijnym kieruje system urzędów (cargos): co roku wybiera się 12 martomoetik, 12 alperesetik i 6 moletik, a żeby zostać molet, trzeba wcześniej pełnić oba niższe urzędy. Gmina Zinacantán liczyła w 2020 roku około 45 tys. mieszkańców.
Zinacantán to zagłębie kwiatów – okoliczne zbocza pokrywają szklarnie, a kwiaty trafiają na targi w całym Meksyku, aż po stolicę. Widać to w kościołach, gdzie ołtarze toną w kwiatach, i w strojach: hafty na chustach i spódnicach mieszkanek to przede wszystkim kolorowe kwiaty.
Na Dzień Zmarłych w kościele przygotowano ołtarz z aksamitkami i świecami, a przy ulicach działają sklepiki z haftowanymi ubraniami.
Dojazd do Zinacantán (z San Cristóbal)
👉 Skąd: C. Honduras 8A, 14 de Septiembre, na Mapach Google widoczne jako “Transportes Zinacantán“
📢 Dodatkowa informacja: nie jest to zwykłe colectivo (bus), tylko taxi colectivo
🚖 Koszt: w jedną stronę (przy pełnym samochodzie) 27 MXN / 6 zł
