Berlin ma ponad 170 muzeów – od antycznych bram i dinozaurów po parowozy i sztukę współczesną. Mieszkając w Berlinie, odwiedziłem wiele z nich, często w ramach Museumssonntag, czyli darmowej pierwszej niedzieli miesiąca. W tym wpisie zebrałem te, które zrobiły na mnie największe wrażenie: Pergamonmuseum i Bode-Museum na Wyspie Muzeów, Muzeum Historii Naturalnej z najwyższym szkieletem dinozaura na świecie, Hamburger Bahnhof, Niemieckie Muzeum Techniki i bezpłatny Tränenpalast. Na końcu kilka praktycznych rad – także o tym, co zmieniło się od czasu moich wizyt.
Interaktywny Spis Treści
- Wyspa Muzeów w skrócie
- Pergamonmuseum – Brama Isztar, Milet i sztuka islamu
- Bode-Museum – rzeźba, Bizancjum i monety
- Muzeum Historii Naturalnej – dinozaury, archeopteryks i Knut
- Hamburger Bahnhof – sztuka współczesna w dawnym dworcu
- Niemieckie Muzeum Techniki – pociągi, samoloty i pierwszy komputer
- Tränenpalast – muzeum dawnego przejścia granicznego
- Sea Life i AquaDom
- Informacje praktyczne
Wyspa Muzeów w skrócie
Wyspa Muzeów (Museumsinsel) to północny cypel wyspy na Szprewie, w samym centrum Berlina, tuż obok Katedry Berlińskiej. W latach 1830–1930 powstało tu pięć muzeów: Altes Museum, Neues Museum, Stara Galeria Narodowa (Alte Nationalgalerie), Bode-Museum i Pergamonmuseum. Od 1999 roku cały zespół jest wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Nawet bez wchodzenia do środka warto przejść się między kolumnadami i wzdłuż nabrzeży – szczególnie wiosną, kiedy na trawnikach przed Starą Galerią Narodową odpoczywają mieszkańcy.
Pergamonmuseum – Brama Isztar, Milet i sztuka islamu
Do Pergamonmuseum wybrałem się w kwietniu 2022 roku. To najsłynniejsze muzeum Wyspy Muzeów, zbudowane specjalnie po to, by pomieścić w środku całe fragmenty antycznych budowli. Samego Ołtarza Pergamońskiego, od którego muzeum wzięło nazwę, nie zobaczyłem – sala z ołtarzem była zamknięta na remont już od 2014 roku.
Najbardziej znanym eksponatem jest Brama Isztar z Babilonu, wzniesiona za panowania króla Nabuchodonozora II w VI wieku p.n.e. Niemieccy archeolodzy wydobyli na początku XX wieku tysiące fragmentów glazurowanych cegieł i złożyli z nich w Berlinie bramę na nowo. Na intensywnie niebieskim tle widać byki i smoki, a prowadzącą do bramy Drogę Procesyjną zdobią kroczące lwy – symbol bogini Isztar. Brama ma ponad 2500 lat.
W salach Muzeum Bliskiego Wschodu (Vorderasiatisches Museum) stoją też odlew słynnej steli z Kodeksem Hammurabiego – jednym z najstarszych spisanych zbiorów praw – asyryjskie skrzydlate byki z ludzkimi głowami, które strzegły niegdyś wejść do pałaców, oraz kamienne lwy strażnicze z dawnych miast Syrii i Anatolii.
Druga gigantyczna budowla to rzymska Brama Targowa z Miletu z II wieku n.e. – dwupiętrowa fasada wysoka na ok. 17 metrów, przez którą przechodzi się do kolejnych sal. Przed nią leży rzymska mozaika podłogowa, również z Miletu.
Na piętrze mieściło się Muzeum Sztuki Islamskiej. Wejście do niego otwiera ogromna, bogato rzeźbiona fasada pałacu Mszatta z dzisiejszej Jordanii z VIII wieku, którą sułtan osmański podarował cesarzowi Wilhelmowi II w 1903 roku. Jest tu też Pokój z Aleppo – wyłożony malowanym drewnem salon z domu syryjskiego kupca z początku XVII wieku, w którym motywy chrześcijańskie przeplatają się z islamskimi. Do tego mihraby z turkusowych kafli, drewniana kopuła z Alhambry w Grenadzie i kolekcja orientalnych dywanów.
Bode-Museum – rzeźba, Bizancjum i monety
Bode-Museum stoi na samym cyplu Wyspy Muzeów, a jego zaokrąglona fasada z kopułą wyrasta prosto z wody. Muzeum otwarto w 1904 roku jako Muzeum Cesarza Fryderyka, a obecną nazwę nosi od nazwiska swojego pierwszego dyrektora, Wilhelma von Bode. Odwiedziłem je w kwietniu 2023 roku, w ramach Museumssonntag – tego samego dnia co Muzeum Historii Naturalnej i Hamburger Bahnhof.
Już po wejściu wita pomnik konny Wielkiego Elektora pod Wielką Kopułą – kopia dzieła Andreasa Schlütera, którego oryginał stoi przed Pałacem Charlottenburg. Dalej ciągną się sale z kolekcją rzeźby od średniowiecza po XVIII wiek, w tym wysoka hala bazylikowa przypominająca wnętrze renesansowego kościoła.
Najcenniejszym eksponatem działu sztuki bizantyjskiej jest mozaika z absydy kościoła San Michele w Rawennie z VI wieku, przeniesiona do Berlina w XIX wieku. Obok można obejrzeć gotyckie ołtarze, złocone retabulum z Wenecji, witraże i reprezentacyjną klatkę schodową z rzeźbami.
W Bode-Museum mieści się też Gabinet Numizmatyczny (Münzkabinett) – jedna z największych kolekcji monet na świecie, od antyku po współczesność. Na koniec trafiłem do złoconego, barokowego gabinetu z żyrandolem, który wygląda jak wyjęty z pałacu.
Muzeum Historii Naturalnej – dinozaury, archeopteryks i Knut
Muzeum Historii Naturalnej (Museum für Naturkunde) przy Invalidenstraße to jedno z najczęściej odwiedzanych muzeów Berlina – w pierwszą niedzielę miesiąca kolejka sięgała daleko poza budynek. Główną atrakcją jest hala dinozaurów pod szklanym dachem. Stoi w niej szkielet brachiozaura (Giraffatitan brancai) o wysokości 13,27 m – według Księgi Rekordów Guinnessa najwyższy zmontowany szkielet dinozaura na świecie. Jego kości wykopano na stanowisku Tendaguru w Tanzanii – kraju, w którym w 2026 roku wszedłem na Kilimandżaro. Z Tendaguru pochodzi też kolczasty kentrozaur.
W osobnej, przyciemnionej sali stał Tristan Otto – jeden z najlepiej zachowanych szkieletów tyranozaura, z czaszką pełną zębów, przed którą zawsze tłoczyli się zwiedzający. Prawdziwym skarbem muzeum jest jednak niewielka płyta z wapienia: berliński okaz archeopteryksa, praptaka sprzed około 150 milionów lat, uważany za najlepiej zachowany na świecie.
Dalsze sale pokazują mokrą kolekcję – regały pełne słoików z okazami w alkoholu – oraz wypchane zwierzęta. Wśród nich są dwie berlińskie gwiazdy z zoo: niedźwiedź polarny Knut, o którym w latach 2007–2011 mówił cały świat, i panda wielka Bao Bao. Na koniec ogromna ściana bioróżnorodności i sala z minerałami.
Hamburger Bahnhof – sztuka współczesna w dawnym dworcu
Hamburger Bahnhof, kilka minut spacerem od Dworca Głównego, to jeden z najstarszych dworców Berlina – w 1846 roku ruszały stąd pociągi do Hamburga. Od 1996 roku w dawnym budynku dworca działa muzeum sztuki współczesnej Galerii Narodowej. W środku zachowała się dawna hala peronowa z żeliwną konstrukcją dachu i stary szyld „Hamburger Bhf.”.
Wystawy zmieniają się co kilka miesięcy. W kwietniu 2023 roku trafiłem na wystawę Zineb Sedira „Dreams Have No Titles”, na której sale urządzono jak plany filmowe – z barem, salonem pełnym książek i pokojem z kamerą – oraz na minimalistyczne instalacje Freda Sandbacka, zbudowane wyłącznie z napiętych w przestrzeni nici.
Niemieckie Muzeum Techniki – pociągi, samoloty i pierwszy komputer
Niemieckie Muzeum Techniki (Deutsches Technikmuseum) w dzielnicy Kreuzberg rozpoznaje się z daleka – na dachu nowego skrzydła wisi amerykański samolot transportowy C-47, tzw. „Rosinenbomber”, przypominający o moście powietrznym do Berlina Zachodniego z lat 1948–1949. Byłem tu w marcu 2023 roku i spokojnie można spędzić w środku cały dzień.
Muzeum powstało na terenie dawnego dworca towarowego, a jego serce to dwie zabytkowe parowozownie z dziesiątkami lokomotyw i wagonów – od parowozów z czerwonymi kołami, przez dawne pociągi berlińskiego S-Bahnu, po opływowe wagony motorowe. Wśród nich stoi też wagon towarowy przypominający o deportacjach Żydów koleją w czasie II wojny światowej.
Ciekawy jest dział o Konradzie Zusem z repliką maszyny Z1 – mechanicznego komputera zbudowanego w Berlinie w latach 1936–1938, poprzednika Z3, uznawanego za pierwszy działający programowalny komputer. W nowym skrzydle są samoloty, m.in. Junkers Ju 52 w barwach Lufthansy, oraz dział żeglugi z modelami żaglowców i prawdziwym holownikiem.
Do tego wystawy o fotografii, telekomunikacji i komputerach, hala z samochodami – od Citroëna 2CV po czerwone Maserati – oraz park muzealny z wiatrakami, kołem wodnym i parowozownią z obrotnicą. Obok działa interaktywne Science Center Spectrum, szczególnie lubiane przez rodziny z dziećmi.
Tränenpalast – muzeum dawnego przejścia granicznego
Przy dworcu Friedrichstraße stoi niepozorny, przeszklony pawilon nazywany Tränenpalast, czyli „Pałac Łez”. Od 1962 roku mieściła się tu odprawa graniczna dla podróżnych wyjeżdżających z Berlina Wschodniego na Zachód. Mieszkańcy NRD mogli odprowadzić bliskich tylko do tego miejsca – stąd łzy pożegnań i nazwa. Dziś w budynku działa bezpłatna wystawa o podzielonych Niemczech i codzienności na granicy. Zajrzałem tu w styczniu 2023 roku z Arturem, który przyjechał do Berlina na koncert.
Można wejść do oryginalnych kabin kontroli paszportowej, obejrzeć tablicę z kursami wymiany walut w NRD i makietę dworca Friedrichstraße, przez który biegła granica. Polski akcent stanowi flaga i znaczki „Solidarności” – ruch w Polsce dodawał odwagi także opozycji w NRD.
Więcej miejsc związanych z podziałem miasta opisałem we wpisie Berlin: śladami Muru Berlińskiego.
Sea Life i AquaDom
Na koniec coś dla odmiany: Sea Life Berlin przy Spandauer Straße, czyli akwarium z rybami z rzek i jezior Europy, rafą koralową i dużymi zbiornikami morskimi. Byłem tam w listopadzie 2019 roku. Atrakcją całego kompleksu był wtedy AquaDom – cylindryczne akwarium wysokie na 16 metrów, stojące w holu sąsiedniego hotelu. 16 grudnia 2022 roku akwarium pękło, a wylana woda i szkło zniszczyły hol i część ulicy. Sea Life otwarto ponownie w maju 2023 roku, ale już bez AquaDomu.
Informacje praktyczne
- Museumssonntag już nie działa – darmowe wejście do kilkudziesięciu muzeów w pierwszą niedzielę miesiąca (po rezerwacji bezpłatnego biletu tydzień wcześniej) skończyło się 1 grudnia 2024 roku, bo miasto przestało je finansować. Szerzej opisałem to we wpisie Berlin: co zobaczyć.
- Za darmo – Tränenpalast jest bezpłatny na co dzień, a osoby poniżej 18 lat wchodzą bez opłat do muzeów państwowych (w tym na Wyspie Muzeów).
- Pergamonmuseum – zamknięte na remont od października 2023 roku. Otwarcie północnego skrzydła z Ołtarzem Pergamońskim i Muzeum Sztuki Islamskiej zapowiedziano na 4 czerwca 2027 roku. Bramę Isztar i Drogę Procesyjną (skrzydło południowe) zobaczymy prawdopodobnie dopiero około 2037 roku.
- Wyspa Muzeów – jeśli planujesz kilka muzeów na wyspie jednego dnia, sprawdź bilet łączony na całą wyspę; zwykle wychodzi taniej niż osobne bilety.
- Ile muzeów dziennie – realnie trzy mniejsze albo dwa duże. Muzeum Techniki to temat na cały dzień.
- Poniedziałki – większość opisanych muzeów (m.in. Bode-Museum, Muzeum Historii Naturalnej, Hamburger Bahnhof, Muzeum Techniki, Tränenpalast) jest w poniedziałki zamknięta.
- Dojazd – Muzeum Historii Naturalnej ma własną stację metra (U6 Naturkundemuseum), Hamburger Bahnhof leży kilka minut od Dworca Głównego, do Muzeum Techniki najbliżej ze stacji Gleisdreieck lub Möckernbrücke, a Tränenpalast stoi przy stacji Friedrichstraße.
- Godziny i ceny – zmieniają się, więc przed wizytą warto sprawdzić je na stronach muzeów; na wiele wystaw bilety online są tańsze lub gwarantują wejście bez kolejki.
Galeria zdjęć
