Reinickendorf to dzielnica na północnym zachodzie Berlina. Należą do niej m.in. Tegel z dawnym lotniskiem, Wittenau z ratuszem dzielnicy i wieś Lübars, a sporą część jej terenu zajmują lasy i jeziora – Tegeler Forst i Tegeler See. Mieszkałem w dzielnicy Reinickendorf, przy Eichborndamm. W tym wpisie zebrałem miejsca z północy Berlina, które fotografowałem w latach 2019–2023: od wiejskiego kościoła w Alt-Wittenau, przez bramę zakładów Borsiga i port w Tegel, po lotnisko Tegel i najwyższe wzniesienie dzielnicy w lesie Tegeler Forst.
Interaktywny Spis Treści
- Alt-Wittenau – wieś w środku miasta
- Ratusz Reinickendorf i rabata z nazwami pomorskich miast
- Steinbergpark – kaskada po głazach
- Tegel – brama Borsiga i Borsigturm
- Tegeler Hafen i Tegeler See
- Lotnisko Tegel i Flughafensee
- Ehrenpfortenberg – najwyższy punkt dzielnicy w Tegeler Forst
- Lübars i Volkspark Rehberge
- Informacje praktyczne
Alt-Wittenau – wieś w środku miasta
Alt-Wittenau to dawne centrum wsi, która do 1905 roku nazywała się Dalldorf. W latach 70. XIX wieku otwarto tu miejski zakład dla psychicznie chorych i nazwa wsi zaczęła się z nim kojarzyć, dlatego mieszkańcy poprosili o jej zmianę. Nową nazwę nadano na cześć Petera Wittego, wieloletniego naczelnika okręgu. Do dziś zostało tu nawsie ze starymi drzewami, a na nim stoi wiejski kościół.
Kościół powstał pod koniec XV wieku – badanie drewna wskazuje na lata 1482–1489. Ściany ułożono z kamieni polnych różnej wielkości, a narożniki, obramienia okien i szczyt – z cegły. Drewniana wieża nie ma własnych fundamentów, tylko jest osadzona w dachu; od 1894 roku pokrywa ją łupek. Byłem tu w lutym i w kwietniu 2022 roku. Wiosną na trawnikach nawsia kwitły kępy żonkili.
Wokół kościoła jest mały cmentarz. Stoi na nim zielony żeliwny nagrobek pastora Gottlieba Michaela Fetschowa. Według napisu był on proboszczem parafii Dalldorf, Tegel i Lübars, urodził się w 1713 roku, a urząd objął w 1739 roku.
Kilkaset metrów od kościoła, przy osiedlu bloków, ktoś namalował na bramach garaży berlińskie zabytki, m.in. ratusz Reinickendorf, lotnisko Tegel, Bramę Brandenburską, Kolumnę Zwycięstwa, wieżę radiową, wieżę telewizyjną i Reichstag.
Ratusz Reinickendorf i rabata z nazwami pomorskich miast
Niedaleko nawsia, przy Eichborndamm, stoi ratusz Reinickendorf. Zbudowano go w 1911 roku, w zaledwie dwanaście miesięcy, jeszcze dla gminy Wittenau. Ma ceglane ściany, wysoką wieżę z zegarem i szczyty w stylu neobaroku wzorowanego na holenderskim. Dziś mieści się w nim urząd dzielnicy, a obok jest stacja metra U8 Rathaus Reinickendorf.
Najbogatsza jest część wejściowa: dwa łukowe wejścia otacza kamienny portal z rzeźbami i ornamentami. W budynku działa też restauracja Ratskeller. Ratusz fotografowałem w lutym 2022 i w marcu 2023 roku.
Tuż obok ratusza jest rabata – w marcu 2023 roku kwitły na niej bratki. Na jej betonowym murku ułożono z płytek nazwy pomorskich miast, m.in. STETTIN (Szczecin), KOLBERG (Kołobrzeg), STOLP (Słupsk) i SWINEMÜNDE (Świnoujście), a także GREIFSWALD i STRALSUND.
Dalej na południe, przy Auguste-Viktoria-Allee, stoi ceglany kościół Segenskirche z wysoką wieżą. Zbudowano go w latach 1891–1892 w stylu neogotyckim, w 1944 roku spłonął, a po odbudowie poświęcono go ponownie w 1957 roku. Zdjęcie zrobiłem w sierpniu 2022 roku.
Steinbergpark – kaskada po głazach
Steinbergpark leży na styku Wittenau, Waidmannslust i Tegel, nieco ponad kilometr na zachód od kościoła w Alt-Wittenau. Park urządzano od 1924 roku na terenie lasu. Ma około 35 hektarów, a w jego środku leży jezioro Steinbergsee. Nazwa pochodzi od wzgórza Steinberg na północnym brzegu jeziora.
Największą atrakcją jest sztuczna kaskada z końca lat 20. Woda spływa po ponad 200 głazach narzutowych przez dziewięć progów, a zasilają ją pompy, które pobierają wodę z jeziora. W lipcu 2021 roku woda płynęła pełnym nurtem.
W kwietniu 2022 roku byłem tu rano – na spokojnej wodzie Steinbergsee odbijały się drzewa.
Pompy pracują tylko w cieplejszej części roku. W marcu 2023 roku kaskada była sucha i widać było same omszałe głazy.
Tegel – brama Borsiga i Borsigturm
W Tegel stoją zabudowania dawnych zakładów Borsiga – firmy założonej w XIX wieku przez Augusta Borsiga i znanej przede wszystkim z budowy lokomotyw. Fabrykę przeniesiono do Tegel w 1898 roku i wtedy powstała brama wjazdowa Borsigtor. Ma dwie okrągłe wieże, blanki nad łukiem i napis „A. BORSIG.” – przypomina średniowieczną bramę miejską. W niszach wież stoją figury kowala i odlewnika. Byłem tu w słoneczny dzień w kwietniu 2023 roku.
Dwieście metrów dalej stoi Borsigturm – 65-metrowy ceglany biurowiec z lat 1922–1924, zaprojektowany przez Eugena Schmohla. Uchodzi za pierwszy wieżowiec Berlina, choć zależy to od definicji. Na najwyższych piętrach był kiedyś zbiornik wody dla zakładów. Fotografowałem go w sierpniu 2019 i w listopadzie 2021 roku.
W dawnych halach fabrycznych działa centrum handlowe Hallen am Borsigturm, a tuż przy bramie jest wejście na stację metra U6 Borsigwerke. Podczas Festival of Lights 2020 wyświetlano grafiki na wieży i na halach – opisałem to we wpisie o Festival of Lights.
Tegeler Hafen i Tegeler See
Dawna wieś Tegel leży nad jeziorem Tegeler See, przy końcowej stacji metra U6 Alt-Tegel. Nad wejściem do portu Tegeler Hafen przechodzi czerwony stalowy most dla pieszych z lat 1908–1909. Miejscowi nazywają go Sechserbrücke – do 1922 roku za przejście płaciło się pięć fenigów, potocznie zwanych „Sechser”. Na północnym końcu mostu stoją pawilony z wieżyczkami. Byłem tu w listopadzie 2020 roku, w jesiennym słońcu.
Tegeler See to drugie co do wielkości jezioro Berlina. Wzdłuż brzegu w Alt-Tegel biegnie promenada Greenwichpromenade. W lipcu 2022 roku byłem o zachodzie słońca przy pomoście na zachodnim brzegu jeziora. Las nad jeziorem i najwyższe drzewo Berlina opisałem we wpisie Zielony Berlin.
Lotnisko Tegel i Flughafensee
Na południe od Alt-Tegel działało przez lata główne lotnisko Berlina Zachodniego – Tegel „Otto Lilienthal” z sześciokątnym terminalem otwartym w 1974 roku. Ostatni rejsowy samolot, Air France do Paryża, odleciał stąd 8 listopada 2020 roku, po otwarciu nowego lotniska BER. We wrześniu 2020 roku, niecałe dwa miesiące przed zamknięciem, nad lasem przy jeziorze Flughafensee wciąż przelatywały samoloty.
Pod koniec grudnia 2020 roku płyta lotniska była już pusta – przez oczko siatki widać było terminal i wieżę kontroli lotów. Lotnisko formalnie zamknięto w maju 2021 roku. Na jego terenie mają powstać park technologiczny Urban Tech Republic i osiedle Schumacher Quartier.
Flughafensee to sztuczne jezioro w dawnej żwirowni – żwir wydobywano tu w latach 1953–1978. Ma do 34 metrów głębokości i jest najgłębszym jeziorem Berlina. Na wodę wychodzi drewniany pomost widokowy z daszkiem – byłem na nim w lipcu 2020 roku.
Kąpać się można tylko przy piaszczystej plaży na północnym brzegu. W lipcu 2022 roku wieczorem kilka osób wciąż pływało. O spacerze wzdłuż ogrodzenia lotniska w styczniu 2021 roku piszę we wpisie Zielony Berlin.
Ehrenpfortenberg – najwyższy punkt dzielnicy w Tegeler Forst
W lesie Tegeler Forst, w części nazywanej Hermsdorfer Wald, wznosi się Ehrenpfortenberg. Według tablicy berlińskich leśników ma 69 m n.p.m. i jest najwyższym naturalnym wzniesieniem dzielnicy Reinickendorf. Na szczycie stoi drewniany krzyż, postawiony dopiero w latach 90.
Tablica wyjaśnia też nazwę. Dawniej wzgórze nazywało się Adlerberg. Elektor Fryderyk III przejął te tereny w 1694 roku – miały się tu odbywać dworskie polowania. Gdy w 1701 roku koronował się na króla jako Fryderyk I, w Berlinie postawiono bramy honorowe (Ehrenpforten) – jedna z nich stanęła właśnie tutaj. Ze wzgórza prowadziła też przecinka widokowa do oddalonego o 14 km Zamku Berlińskiego.
Byłem tu w lutym 2021, w styczniu 2022 i w kwietniu 2022 roku. Przy krzyżu ludzie układają malowane kamienie z rysunkami i napisami.
W kwietniu 2022 roku przyszedłem tu z tatą, który odwiedził mnie w Berlinie.
Lübars i Volkspark Rehberge
Lübars to dawna wieś na samej północy Berlina, otoczona polami i łąkami. W lipcu 2022 roku szedłem tu polnymi drogami. Dolinę strumienia Tegeler Fließ opisałem we wpisie Zielony Berlin, a ślady dawnej granicy w Lübars – we wpisie o murze berlińskim.
Z pagórka na skraju wsi widać w oddali wysokie bloki osiedli.
Bliżej centrum, już w dzielnicy Wedding, leży Volkspark Rehberge. Park urządzono w latach 1922–1929. Ma około 78 hektarów, a razem z sąsiednim Goethepark – około 115. Są w nim lasy, łąki i małe jeziora, a nad jedną z alei przechodzi łukowy most obłożony kamieniem. Byłem tu w październiku 2020 roku.
Informacje praktyczne
- Metro: linia U6 jedzie przez Rehberge (stacja Rehberge) do Tegel – Borsigtor i Borsigturm są przy stacji Borsigwerke, a port i Tegeler See przy stacji końcowej Alt-Tegel. Linia U8 kończy się w Wittenau; ratusz i nawsie Alt-Wittenau są przy stacji Rathaus Reinickendorf.
- S-Bahn: do Tegel jeździ linia S25, a przez Wittenau i Waidmannslust – S1. Wszystkie opisane miejsca leżą w strefie biletowej AB.
- Pieszo: z Alt-Wittenau do Steinbergpark jest nieco ponad kilometr, około 20–30 minut spacerem. Ehrenpfortenberg leży w głębi lasu, z dala od ulic – przyda się mapa w telefonie, bo ścieżek jest bardzo dużo.
- Za darmo: parki, lasy i jeziora, a zabytki takie jak Borsigtor, ratusz czy kościół w Alt-Wittenau można oglądać z zewnątrz bez biletu.
- Kiedy: kaskada w Steinbergpark działa tylko w cieplejszych miesiącach. Na Flughafensee kąpać się można wyłącznie przy plaży na północnym brzegu.
- Więcej Berlina: parki i lasy opisałem we wpisie Zielony Berlin, a najważniejsze atrakcje centrum – we wpisie Berlin: co zobaczyć.
Galeria zdjęć
