W lipcu 2008 roku byłem z siostrą Kasią we Włoszech. Spaliśmy na kempingu nad morzem w południowej Toskanii, w krainie zwanej Maremmą, i stamtąd jeździliśmy autem po okolicy: na dawną wyspę Monte Argentario z portem Porto Santo Stefano i drogą widokową nad klifami, do Orbetello nad laguną i do średniowiecznego Capalbio na wzgórzu. Z tego samego wyjazdu pochodzi wpis o Rzymie, Watykanie i gorących źródłach Saturnii. Na końcu są praktyczne wskazówki.
Interaktywny Spis Treści
- Porto Santo Stefano
- Strada Panoramica – klify Monte Argentario
- Orbetello i laguna
- Capalbio – mury, twierdza i kościół San Nicola
- Widok z Capalbio na Maremmę
- Plaże Maremmy
- Informacje praktyczne
Porto Santo Stefano
Monte Argentario to dawna wyspa. Z lądem łączą ją dwie piaszczyste mierzeje, Giannella i Feniglia – każda ma ok. 6 km – a pośrodku grobla z Orbetello. Cypel zajmuje ok. 60 km², a jego najwyższy punkt, Punta Telegrafo, ma 635 m n.p.m. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od argentarii, rzymskich lichwiarzy – według przekazów ród Domicjuszy dostał te ziemie za pożyczki udzielone Rzymowi w czasie wojen punickich.
Największą miejscowością jest Porto Santo Stefano po północnej stronie cypla. Kolorowe domy wspinają się tu po zboczu nad portem pełnym jachtów i łodzi. Nad zatoką stoi Twierdza Hiszpańska (Fortezza Spagnola), budowana od ok. 1559 roku – działa w niej muzeum z wystawą o miejscowych szkutnikach i o przedmiotach wyłowionych z morza wokół Argentario.
Hiszpanie umocnili tutejsze porty po traktacie z 1557 roku, kiedy Filip II utworzył Państwo Presidiów (Stato dei Presidi) – pas twierdz nad morzem od Talamone po Ansedonię, ze stolicą w Orbetello. Do Wielkiego Księstwa Toskanii okolica trafiła dopiero po upadku Napoleona, w 1815 roku.
Z portu odpływają promy na wyspy Giglio i Giannutri. Co roku 15 sierpnia rozgrywa się tu Palio Marinaro – wyścig łodzi wiosłowych czterech dzielnic miasta na dystansie 4000 m, organizowany od 1937 roku.
Strada Panoramica – klify Monte Argentario
Z Porto Santo Stefano pojechaliśmy drogą widokową Strada Panoramica, która obiega cypel wzdłuż wybrzeża. Po zachodniej stronie mija zatoczki Cala del Bove, Cala dei Gessi, Cala Moresca i Cala Grande. Zatrzymywaliśmy się co kawałek na poboczu, żeby popatrzeć na morze.
Brzeg jest tu stromy i skalisty: wapienne urwiska opadają prosto do wody, a w dole przepływały motorówki. Z jednego z punktów widokowych widać skalną wysepkę, a pod drogą – wille z basenami wciśnięte w zbocze.
U brzegów cypla leżą trzy małe wysepki: Isola Rossa, Argentarola i Isolotto przy Porto Ercole. W podwodnej grocie przy Argentaroli naukowcy badają, jak przez tysiące lat zmieniał się poziom morza. Na dnie zatoki Cala Grande stoi od 1990 roku posąg Chrystusa Odkupiciela, do którego nurkowie organizują podwodne pielgrzymki.
W okolicy Punta Avvoltore, na południowym zachodzie cypla, kończy się asfalt. Dalej przez ok. 4 km droga biegnie szutrem, po prywatnych drogach otwartych dla ruchu, i wraca na asfalt przy wieży Torre Ciana. Przy drodze stała tablica ostrzegająca przed dziurawą nawierzchnią i robotami, z ograniczeniem prędkości do 5 km/h.
Przy dobrej widoczności z drogi widać wyspy Giglio i Giannutri. W lipcowym upale horyzont tonął jednak w mgiełce.
Wyżej na zboczach ciągną się tarasy z gajami oliwnymi i cyprysami. Po drugiej stronie cypla leży Porto Ercole z hiszpańskimi fortami Filippo i Stella – w 1610 roku zmarł tam na gorączkę malarz Caravaggio.
Orbetello i laguna
Na koniec przejechaliśmy do Orbetello. Miasteczko leży na wąskim pasie lądu pośrodku laguny, a z Monte Argentario łączy je grobla Diga Leopoldina, zbudowana w latach 1841–1842 na polecenie wielkiego księcia Leopolda II. Grobla dzieli lagunę na dwie części: zachodnią (di Ponente) i wschodnią (di Levante).
Laguna ma ok. 27 km², ale średnio tylko ok. 1 m głębokości. W jej zachodniej części jest rezerwat przyrody z oazą WWF; przylatują tu m.in. flamingi.
Przeszliśmy się promenadą z palmami nad samą wodą, skąd widać Monte Argentario po drugiej stronie laguny. W miasteczku warto zobaczyć fragmenty etruskich murów, katedrę Santa Maria Assunta, przebudowaną w 1375 roku w stylu gotyku toskańskiego, i Hiszpański Młyn (Mulino Spagnolo) stojący w wodzie przy grobli – jedyny zachowany z dziewięciu młynów, które Sieneńczycy zbudowali tu w XV wieku.
Laguna była też bazą wodnosamolotów. 1 lipca 1933 roku wystartowało stąd 25 hydroplanów Savoia-Marchetti S.55X pod dowództwem Italo Balbo, które przeleciały przez Atlantyk do Chicago na wystawę światową Century of Progress.
Capalbio – mury, twierdza i kościół San Nicola
Kilka dni później, pod wieczór, pojechaliśmy do Capalbio – średniowiecznego miasteczka na wzgórzu w głębi lądu, tuż przy granicy z Lacjum. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 805 roku, kiedy Karol Wielki nadał te ziemie rzymskiemu opactwu Tre Fontane. Później Capalbio należało do rodów Aldobrandeschi i Orsini, a od 1416 roku do Sieny.
Stare miasto otaczają podwójne mury z chodnikami straży na różnych poziomach. Wewnętrzny pierścień zbudowali w XI–XII wieku Aldobrandeschi, a zewnętrzny dodali w XV wieku Sieneńczycy. Mury można obejść dookoła – po drodze są małe sklepy i ławki z widokiem na okolicę.
Do środka wchodzi się przez bramę Porta Senese z tablicą z 1418 roku, upamiętniającą odnowienie murów. Na szczycie wzgórza stoi twierdza Rocca Aldobrandesca – czworoboczna wieża z blankami i przylegający do niej renesansowy Palazzo Collacchioni. W pałacu stoi fortepian firmy Conrad Graf, na którym grał Giacomo Puccini, przyjeżdżający do Capalbio na polowania.
Obok twierdzy stoi kościół San Nicola z XII wieku, przebudowany w XIV wieku w stylu gotyckim, z renesansowymi freskami w bocznych kaplicach. Jego otynkowana dzwonnica wyrasta ponad wąskie uliczki.
Tuż za murami, na tarasie widokowym, stoi kolorowa rzeźba Niki de Saint Phalle. Ta sama artystka niedaleko stąd, w Garavicchio, stworzyła Ogród Tarota (Giardino dei Tarocchi) – park z rzeźbami przedstawiającymi 22 wielkie arkana tarota, wysokimi nawet na 15 m. Pracowała nad nim od 1979 roku.
Widok z Capalbio na Maremmę
Z murów i z tarasu widać południową Maremmę – nizinę z polami i gajami oliwnymi, ciągnącą się aż do morza. Przez wieki nękała ją malaria, przez którą Capalbio podupadło i opustoszało. Miasteczko należy do stowarzyszenia „najpiękniejszych miasteczek Włoch” (I Borghi più belli d’Italia) i bywa nazywane „Małymi Atenami” ze względu na bogate życie kulturalne.
Na horyzoncie, nad samym morzem, widać wysoki komin elektrowni Alessandro Volta w Montalto di Castro, już w Lacjum. Zbudowano ją w latach 1992–1998 obok niedokończonej elektrowni jądrowej Alto Lazio, porzuconej, gdy Włochy zrezygnowały z energii atomowej.
Wokół miasteczka rosną gaje oliwne, a w głąb lądu ciągną się zalesione wzgórza. Część z nich należy do regionalnego kompleksu leśnego Monte Verro – Monteti, do którego prowadził drogowskaz przy tarasie.
Plaże Maremmy
Między wycieczkami odpoczywaliśmy na plaży przy kempingu. Wybrzeże jest tu płaskie i piaszczyste, a za plażą ciągną się wydmy porośnięte śródziemnomorską makią i piniami.
Sama gmina Capalbio ma ok. 12 km piaszczystego wybrzeża z plażami La Torba, Macchiatonda i Chiarone, a przy jeziorze Burano jest oaza WWF. Najdłuższe plaże Monte Argentario leżą na mierzejach Feniglia i Giannella.
Spaliśmy w namiotach, na kempingu wśród pinii i kwitnących oleandrów.
W czasie tego samego pobytu pojechaliśmy też na jeden dzień do Rzymu i do gorących źródeł Saturnii – opisuję je w osobnym wpisie: Rzym i Watykan w jeden dzień oraz gorące źródła Saturnii.
Informacje praktyczne
- Dojazd: Monte Argentario leży ok. 150 km na północny zachód od Rzymu; z drogi Aurelia zjeżdża się w Albinii. Stacja kolejowa Orbetello-Monte Argentario na linii Rzym–Genua jest ok. 15 km od Porto Santo Stefano i zatrzymuje się na niej prawie każdy pociąg, także dalekobieżny. Capalbio ma stację w Capalbio Scalo.
- Strada Panoramica: odcinek wokół Punta Avvoltore (ok. 3–4 km) nie ma asfaltu. W grudniu 2024 roku dziennik La Nazione pisał, że da się go przejechać tylko autem terenowym, a region i gmina przygotowywały zabezpieczenie zbocza przed spadającymi głazami. Przed wyjazdem warto sprawdzić, czy jest przejezdny. Asfaltowe części drogi od strony Porto Santo Stefano (SP65) i Porto Ercole (SP66) można przejechać zwykłym autem.
- Ile czasu: Na objechanie autem Porto Santo Stefano, zachodniej części drogi widokowej i Orbetello wystarczą ok. 2 godziny z krótkimi postojami. Na spacer po murach Capalbio wystarczy godzina – warto przyjechać pod wieczór, kiedy słabnie upał.
- Rowerem: Visit Tuscany opisuje 41-kilometrową pętlę dla rowerów gravelowych i górskich dookoła Monte Argentario, ze startem i metą przy grobli w Orbetello.
- Promy: z Porto Santo Stefano pływają promy na wyspę Giglio (rejs trwa ok. godziny) i na Giannutri.
- Ogród Tarota: otwarty codziennie od 1 kwietnia do 15 października, a organizatorzy zalecają wcześniejszą rezerwację biletów online (stan na 2026).
- Pogoda: lato jest tu gorące i wilgotne, a horyzont często tonie w mgiełce – na dalekie widoki z cypla lepsza jest wiosna, ciepła i sucha.
Galeria zdjęć
