Berlin to miasto, w którym historię XX wieku widać na każdym kroku – a najbardziej w miejscach, gdzie przez 28 lat stał Mur Berliński. W 2019 roku, kiedy Niemcy obchodzili 30. rocznicę jego upadku, odwiedziliśmy najważniejsze miejsca pamięci Muru: kolorową East Side Gallery, Miejsce Pamięci przy Bernauer Straße z zachowanym Pasem Śmierci i fragmenty muru przy Potsdamer Platz. Całą historię miasta – od średniowiecza po zjednoczenie Niemiec – zobaczyliśmy też w miniaturze, na interaktywnych makietach Little BIG City.
Interaktywny Spis Treści
- Mur Berliński w skrócie
- East Side Gallery – mur jako galeria sztuki
- Miejsce Pamięci Muru Berlińskiego przy Bernauer Straße
- Fragmenty muru przy Potsdamer Platz
- Little BIG City – historia Berlina w makietach
- Informacje praktyczne
Mur Berliński w skrócie
Budowa muru ruszyła w nocy z 12 na 13 sierpnia 1961 roku – władze NRD odcięły nim Berlin Zachodni od reszty miasta i od otaczającej go NRD. Z czasem z prowizorycznego ogrodzenia powstał system umocnień: dwa mury, a między nimi pas graniczny z wieżami strażniczymi, nazywany Pasem Śmierci. Wokół Berlina Zachodniego granica liczyła ok. 155 km. Podczas prób ucieczki zginęło przy niej co najmniej 140 osób. Mur upadł 9 listopada 1989 roku i stał się symbolem walki o wolność – rok później Niemcy znów były jednym państwem.
East Side Gallery – mur jako galeria sztuki
East Side Gallery to najdłuższy zachowany odcinek Muru Berlińskiego – ok. 1,3 km wzdłuż Szprewy, między dworcem Ostbahnhof a mostem Oberbaumbrücke. W 1990 roku pomalowało go ponad stu artystów z ponad dwudziestu krajów i tak mur stał się największą galerią sztuki na świeżym powietrzu. Malowidła mówią o wolności, podziałach i nadziei, a część z nich stała się ikonami Berlina.
Najsłynniejszy jest „Pocałunek braterski” Dmitrija Wrubla – przywódca ZSRR Leonid Breżniew całuje przywódcę NRD Ericha Honeckera, a podpis głosi: „Boże, pomóż mi przeżyć tę śmiertelną miłość”. Przy tym muralu zawsze stoi tłum osób robiących zdjęcia. Warto przejść całą galerię spacerem – każdy fragment jest inny.
Miejsce Pamięci Muru Berlińskiego przy Bernauer Straße
Zupełnie inny charakter ma Miejsce Pamięci Muru Berlińskiego (Gedenkstätte Berliner Mauer) przy Bernauer Straße. Na tej ulicy granica biegła tuż przy domach – mieszkańcy uciekali na Zachód przez okna, zanim zamurowano je, a później wyburzono całe kamienice. Dziś na odcinku dawnego pasa granicznego urządzono muzeum pod gołym niebem: rdzawe stalowe pręty wyznaczają przebieg muru, a tablice i makiety pokazują, jak wyglądała granica.
Z tarasu widokowego w centrum dokumentacji widać oryginalnie zachowany fragment granicy – mur zewnętrzny i wewnętrzny, piaszczysty Pas Śmierci i strażnicę. Dopiero z góry widać, jak przemyślany był ten system i jak trudno było go pokonać.
Fragmenty muru przy Potsdamer Platz
Mur przecinał też Potsdamer Platz – przed wojną jeden z najruchliwszych placów Europy, a w czasach podziału miasta pustkowie w pasie granicznym. Dziś stoją tu nowoczesne wieżowce, a o dawnej granicy przypomina kilka pomalowanych segmentów muru z tablicami informacyjnymi.
Little BIG City – historia Berlina w makietach
W jaki sposób przystępnie pokazać historię miasta? Little BIG City u stóp wieży telewizyjnej przy Alexanderplatz przedstawiało ją za pomocą miniaturowych, interaktywnych makiet – od XIII wieku do czasów współczesnych. Byliśmy tu we wrześniu 2019 roku, podczas wizyty Patrycji i Michała w Berlinie, tego samego dnia co w muzeum Madame Tussauds. Wiele pokazanych budowli zachowało się do dziś, więc sporo z nich rozpoznawaliśmy, widząc je wcześniej na żywo. Uwaga: Little BIG City zostało zamknięte na stałe w grudniu 2024 roku – zostają zdjęcia.
Wędrówka zaczynała się w „zaściankowym” średniowieczu – z targami, publicznymi karami i stosami.
Potem przenosiliśmy się do coraz bardziej okazałego miasta: karnawał w 1788 roku, rozwój Berlina na początku XX wieku i lata dwudzieste z ogromnym centrum rozrywki Haus Vaterland przy Potsdamer Platz (zniszczonym w czasie wojny i rozebranym w latach 70.).
Najmocniejsze wrażenie robiła część o latach 30. i II wojnie światowej: pożar Reichstagu w 1933 roku, palenie książek przez nazistów, a potem miasto obrócone w gruzy. Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma, uszkodzony w bombardowaniu, do dziś stoi w Berlinie jako ruina-pomnik – i właśnie w takim stanie jest na makiecie.
Kolejne makiety pokazywały podzielone miasto: budowę muru, wieże strażnicze, przejście graniczne Checkpoint Charlie i obchody 40-lecia NRD w 1989 roku – zaledwie kilka tygodni przed upadkiem muru. Po drugiej stronie granicy tętnił życiem zachodni Berlin, ze stacją metra przy Kurfürstendamm.
Na makietach nie zabrakło symboli miasta: Bramy Brandenburskiej i Kolumny Zwycięstwa (Siegessäule), upamiętniającej zwycięstwa Prus w wojnach z lat 1864–1871. Na koniec Bramę oglądało się jeszcze w animacji przy wyjściu.
Informacje praktyczne
- East Side Gallery – Mühlenstraße, między stacją Berlin Ostbahnhof a Warschauer Straße; to ulica, więc wstęp jest wolny o każdej porze.
- Miejsce Pamięci Muru Berlińskiego – Bernauer Straße (najbliżej stacja S-Bahn Nordbahnhof); teren na zewnątrz jest dostępny bez opłat.
- Potsdamer Platz – fragmenty muru stoją przy wyjściu ze stacji; po drodze warto zobaczyć Bramę Brandenburską i Reichstag.
- Jak połączyć – wszystkie trzy miejsca da się zobaczyć w jeden dzień, przemieszczając się S-Bahnem i metrem. Na mapie przy Bernauer Straße dobrze widać, którędy biegła granica.
- Little BIG City – atrakcja została zamknięta w grudniu 2024 roku.
Galeria zdjęć
